ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΟΤΑΚΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Με βάση τον ορισμό που έδωσε ο Σουηδός ιατρός Lars Leksell πριν από δεκαετίες, όταν κατασκεύασε το πρώτο σύστημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής (το πρώτο Gamma-knife), θα μπορούσαμε και σήμερα να πούμε πως “Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική” είναι η θεραπεία με χορήγηση μεγάλης ποσότητας ιονίζουσας ακτινοβολίας σε έναν αυστηρά προκαθορισμένο στόχο (στερεοτακτικά) στον χώρο.

Από το 1951 που ο Leksell περιέγραψε σε άρθρο του για πρώτη φορά αυτή την “ελάχιστα επεμβατική” θεραπεία πολλά έχουν αλλάξει, αλλά οι βασικές δομές και αρχές της θεραπείας παραμένουν σταθερές.

https://radiosurgery.gr/wp-content/uploads/2020/09/lekselframe.jpg
Lars Leksell: Ο πρώτος Ακτινοχειρουργός

Ο στόχος τότε περιοριζόταν σε καλοήθεις ή κακοήθεις, δυσπλασίες ή νεοπλασίες του εγκεφάλου. Ο στερεοτακτικός καθορισμός του στόχου γινόταν πάντα με την βοήθεια ενός τοποθετούμενου μεταλλικού πλαισίου (frame) που στερεωνόταν στο κρανίο του ασθενούς, μία μέθοδος που εφαρμόζεται ακόμα και στις μέρες μας εξασφαλίζοντας την μέγιστη ακρίβεια στην θεραπεία.

Μεταλλικό πλαισίο (Leksell frameⓇ) Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής

Η θεραπεία ολοκληρωνόταν σε μία μόνο συνεδρία, ενώ η ακτινοβολία προερχόταν από πολλαπλές πηγές ραδιενεργού κοβαλτίου (Gamma Knife).

Αργότερα, η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική χρησιμοποιείται για τη θεραπεία νεοπλασιών αλλά και περιστατικών λειτουργικής νευρολογικής παθολογίας (functional SRS).π.χ. νευραλγία τριδύμου.

https://radiosurgery.gr/wp-content/uploads/2020/09/first-gammaknife.jpg
Το πρώτο σύστημα Gamma KnifeⓇ

Ο Αργεντινός Osvaldo Betti για πρώτη φορά το 1982 εγκαινίασε τη χρήση γραμμικού επιταχυντή για την παραγωγή ακτινοβολίας κι έφερε την επανάσταση στο χώρο της Ακτινοχειρουργικής. Η ακτινοβολία πλέον δεν παραγόταν από ραδιενεργό υλικό αλλά από ειδικές μηχανές, τους γραμμικούς επιταχυντές.

https://radiosurgery.gr/wp-content/uploads/2020/06/%CE%B5%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CE%BD%CE%B1-5.png
Το πρώτο σύστημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής με γραμμικό επιταχυντή, του Osvaldo Betti

Τέλος στην δεκαετία του ’90 η χρήση μικροπολύφυλλων κατευθυντήρων (micro-multileaf) με εξελιγμένα λογισμικά που χρησιμοποιούν πολλαπλά μη συνεπίπεδα τόξα (conformal arc therapy), έδωσε τη δυνατότητα για γρήγορες θεραπείες με ένα ισόκεντρο.

C:\Users\admin\Desktop\m3-MLC-Novalis.png
Μικροπολύφυλλος κατευθυντήρας (micro-multileaf)

Αρχικά, εμφανίστηκαν συμπληρωματικά hardware και software Ακτινοχειρουργικής (add-on) τα οποία μετέτρεπαν συμβατικούς γραμμικούς επιταχυντές ακτινοθεραπείας σε συστήματα ακτινοχειρουργικής.

Add-on μικροπολύφυλλος κατευθυντήρας (micro-multileaf) ΜΜ3 της BrainLabⓇ

Στη συνέχεια, στις αρχές του 2000 εμφανίστηκαν τα πρώτα εξειδικευμένα συστήματα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής όπως το σύστημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής NOVALISⓇ της BrainLabⓇ.

Ο στερεοτακτικός καθορισμός δε γίνεται πια μόνο με την χρήση επεμβατικού frame αλλά και με μη επεμβατικά μέσα, με συστήματα που παρέχουν απεικονιστική καθοδήγηση του στόχου σε πραγματικό χρόνο (real time imaging) και εξασφαλίζουν την απαιτούμενη ακρίβεια. Οι “frameless” θεραπείες, είναι πραγματικότητα…

“Real time imaging” και  “frameless” Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική με ExactracⓇ της BrainLabⓇ

Η θεραπεία μπορεί να πραγματοποιηθεί όταν αυτό απαιτείται, όχι μόνο σε μία, αλλά και σε πoλλαπλές συνεδρίες, δίνοντας τη δυνατότητα εφαρμογής της και σε μεγαλύτερους στόχους ή σε στόχους που γειτνιάζουν ή περιλαμβάνουν στο εσωτερικό τους πολύτιμους υγιείς ιστούς που πρέπει να προφυλαχθούν. 

H χρήση τους δεν περιορίζεται πια μόνο στη περιοχή του εγκεφάλου αλλά επεκτείνεται και σε εφαρμογές σε όλο το σώμα (π.χ. νωτιαίο μυελό, πνεύμονα, ήπαρ).

Σύστημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής NOVALIS ΤxⓇ της BrainLabⓇ 

Την ίδια εποχή έχουμε τη εμφάνιση γραμμικών επιταχυντών με ρομποτικούς βραχίονες ή ρομποτικά κρεβάτια (CyberKnifeⓇ της AccurayⓇ) οι οποίοι μπορούν να εκτελούν μη ισοκεντρικές θεραπείες Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής, με δυνατότητα να καλύπτουν μη γεωμετρικούς στόχους με την μέγιστη συμμορφικότητα. Στις θεραπείες του σώματος μπορούν να «ακολουθούν» την κίνηση μη σταθερών στόχων στο σώμα, όπως στον πνευμονα ή στον προστάτη..

Σύστημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής CyberKnifeⓇ της AccurayⓇ 

Σήμερα η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική αποτελεί μια σύγχρονη, υψηλής ακρίβειας, μη επεμβατική ή ελάχιστα επεμβατική, θεραπεία. Αποτελεσματική για ένα πλήθος εφαρμογών, αλλά και πολλά υποσχόμενη για αρκετές άλλες ενδείξεις που βρίσκονται υπό διερεύνηση. 

Ιστορικά συστήματα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής όπως το Gamma KnifeⓇ εκμεταλεύτηκαν τις τεχνολογικές εξελίξεις του frameless και του ρομποτικού κρεβατιού, και τις εφάρμοσαν στα νεότερα μοντέλα τους

Σύστημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής Gamma KnifeⓇ της ELEKTAⓇ

Νέα εξελιγμένα software και hardware έρχονται να κάνουν την Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική πολύ πιο ελκυστική, εύχρηστη και αποτελεσματική, επεκτείνοντας την γκάμα των εφαρμογών της. Συστήματα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής  που προσφέρουν διευκολύνσεις στην εγκατάσταση τους, μέχρι και δυνατότητα μη θωρακισης του χώρου που πραγματοποιείται η θεραπεία.

ZAP Radiosurgery: Frameless Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική και χωρίς ανάγκη θωράκισης της αίθουσας θεραπείας

Το ταξίδι της στον χρόνο συνεχίζεται…